Elke maand sta ik weer even stil bij wat koffie voor mij bijzonder maakt. Deze maand is dat een vraag die ik verrassend vaak krijg: wat is nu eigenlijk het verschil tussen filterkoffie en espresso? Twee zetmethodes die allebei geliefd zijn, maar die qua smaak, bereiding en beleving echt iets anders doen. Vanuit mijn werk bij Feyen leg ik het graag uit, zonder poespas.
Druk versus zwaartekracht
Het grootste verschil tussen filterkoffie en espresso zit in de manier van zetten. Espresso wordt gemaakt met druk. In een espressomachine perst een pomp heet water onder hoge druk door een fijn gemalen koffiebed. Dat hele proces duurt ongeveer 25 seconden.
Filterkoffie werkt juist op zwaartekracht. Heet water wordt langzaam over grover gemalen koffie gegoten en zakt rustig door een filter heen. Dat kan twee tot wel vijf minuten duren. Het water krijgt letterlijk meer tijd om smaken op te nemen.
De naam espresso komt niet voor niets uit het Italiaans en verwijst naar die druk. Door de snelle extractie ontstaat een geconcentreerde, krachtige koffie. Filterkoffie is rustiger en laat andere smaken naar voren komen.
Extractietijd en maalgraad
Die zetmethode heeft direct invloed op de maling en de smaak. Bij espresso is de maling heel fijn. Dat is nodig om voldoende weerstand te bieden tegen het water dat er met kracht doorheen wil. In korte tijd haal je zo veel smaak uit de koffie.
Bij filterkoffie gebruik je juist een grovere maling. Het water sijpelt langzaam door de koffie heen en heeft langer contact met de gemalen boon. Daardoor komen andere smaakcomponenten vrij. Vaak proef je meer frisheid, fruitigheid en gelaagdheid.
In de praktijk zie ik dat mensen soms dezelfde koffie voor beide methodes willen gebruiken. Dat kan, maar je moet weten dat je dan altijd concessies doet. De maling en extractietijd zijn simpelweg fundamenteel anders.
Smaakbeleving: krachtig versus verfijnd
Espresso staat bekend om zijn volle body, intense smaak en de crema bovenop. Het is een kleine hoeveelheid koffie, maar met veel impact. Dat maakt espresso ook een perfecte basis voor melkdranken zoals cappuccino of latte.
Filterkoffie drink je meestal in een grotere kop of mok. De smaak is minder geconcentreerd, maar vaak complexer. Je kunt subtiele aroma’s ontdekken die in espresso minder naar voren komen. Denk aan fruitige, florale of lichte chocoladeachtige tonen. Geen van beide is beter. Het is vooral een andere manier van beleven.
Branding en melange maken het verschil
Naast de zetmethode spelen ook de koffiemelange en de branding een belangrijke rol. Bij espresso wordt vaak gedacht aan “meer body”, maar in de praktijk draait het vooral om zoetheid en bitterheid. Veel espressokoffies worden iets donkerder gebrand om juist die ronde zoetheid en fijne bitters naar voren te brengen. Dat past goed bij de korte, intensieve extractie onder druk.
Filterkoffie wordt vaak lichter gebrand. Zo blijven de frisse en delicate smaken behouden. In combinatie met de langere zetmethode krijgen die aroma’s die tijd om zich rustig te ontwikkelen in de kop.
Daarbij maak ik altijd een belangrijke kanttekening: op alles zijn uitzonderingen. De uiteindelijke smaak wordt niet alleen bepaald door branding en zetwijze, maar ook door de herkomst van de boon en de manier waarop deze in het land van oorsprong is verwerkt. Een washed koffie smaakt vaak anders dan een natural verwerkte koffie, zelfs bij dezelfde branding. Dat maakt koffie voor mij juist zo interessant. Er zijn richtlijnen, maar geen vaste wetten. Hier zal ik later nog eens op terug komen!
Wat past bij jou?
De keuze tussen filterkoffie en espresso hangt vooral af van wat jij zoekt in een koffiemoment. Houd je van intens, romig en kort? Dan past espresso waarschijnlijk beter bij je. Zoek je rust, gelaagdheid en een langere drinkervaring? Dan is filterkoffie een mooie keuze.
Mijn advies is altijd: probeer, vergelijk en proef bewust. En besteed aandacht aan de juiste boon, maling en zetwijze. Dáár zit uiteindelijk het verschil.
– John Krikken, koffiespecialist bij Feyen
